Jan Willem van Veen tekent al dertig jaar aan modellen. Eerst op papier en in whiteboard-marker, later in elke tool die de markt maar uitbracht: enterprise-architectuur in ArchiMate, processen in BPMN, informatiemodellen volgens MIM, begrippen in vocabulaire-registers, regels en requirements in weer een ander systeem. In drie decennia bouwde hij aan landschappen voor de overheid en het bedrijfsleven — en zag telkens hetzelfde patroon terugkomen.
Elke discipline had haar eigen tool. Elke tool sprak haar eigen taal. De architect tekende de structuur, de jurist beheerde de grondslag, de informatieanalist modelleerde de data, en de begrippenbeheerder bewaakte de betekenis — maar niemand bewaakte de samenhang. Een definitie veranderde, en niemand wist welke regels, requirements of systemen daardoor raakten. De keten van wet naar werkende afspraak bestond wél in de hoofden van mensen, maar nergens in de gereedschappen.
De tekening die alles samenbracht
Het keerpunt was geen nieuwe technologie, maar één tekening. Tijdens het in kaart brengen van het Nationaal Semantisch Vlak ontstond het schema hierboven: een gelaagd model dat de hele weg laat zien — van grondslagen en wetgeving, via begrippen, conceptuele en logische modellen, interfaces en uitwisselingsmodellen, tot aan technisch datamodel, data en opslag. En naast elke laag stonden de open standaarden die er thuishoren: jci en SKOS-lex bij de grondslagen, RDF, OWL en SHACL bij de semantiek, UML en CDM bij de modellen, XSD, JSON-Schema en SPARQL bij de uitwisseling.
Op dat moment viel het kwartje. Dit waren geen losse vakgebieden met ieder hun eigen tool — het was één doorlopende keten, alleen versnipperd over een dozijn applicaties die niet met elkaar praatten. Wat nodig was, was geen zoveelste modelleertool. Het was een koppelvlak: een laag die wetgeving, begrippen, regels, requirements, processen, architectuur en informatie aan elkaar knoopt en de keten expliciet en navigeerbaar maakt.
Dertig jaar, in één tool
SemanticXL is de neerslag van die loopbaan. Niet de honderdste poging om een standaard te vervangen, maar de eerste serieuze poging om ze te verbinden — met respect voor elke specificatie, lossless in en uit, zodat niets verloren gaat. Alles wat Jan Willem in dertig jaar leerde over betekenis, structuur en aantoonbaarheid zit erin verwerkt:
Tekenen met de hand
Modelleren als vak: structuur zoeken in complexiteit, precisie boven mooie plaatjes. De gewoonte om elke aanname expliciet te maken.
Elke standaard van binnenuit
ArchiMate, BPMN, MIM, SKOS, SHACL, ELI — niet als buzzwords, maar als dagelijks gereedschap. En de terugkerende frustratie dat ze elkaar niet kenden.
Het semantisch koppelvlak
De tekening van het Nationaal Semantisch Vlak die de losse lagen tot één keten maakte — de blauwdruk voor SemanticXL.
SemanticXL
Eén repository waarin wet → begrip → regel → requirement → user story → test traceerbaar samenkomen, gekoppeld aan proces-, architectuur- en informatiemodellen.
Waar het om draait
Betekenis eerst
Begrippen zijn het hart. Wat iets betekent, bepaalt al het andere.
Samenhang boven silo's
Niet nóg een tool ernaast, maar de laag die ze verbindt.
Aantoonbaarheid
Van elke afspraak de herkomst én de impact — open en uitwisselbaar.
Het is, kortom, dertig jaar denken over betekenis, gegoten in gereedschap dat je vandaag kunt gebruiken. Niet omdat de wereld een tool tekortkwam — maar omdat de wereld een koppelvlak miste.
Zie het koppelvlak in actie
Begin met je eigen begrippen, wetten en regels — en zie de keten vanzelf ontstaan.