De Bouwplaats

Een referentiearchitectuur groeit nu in werkgroepen, documenten en losse modellen. Dat gaat langzaam, en wat er besloten is, is lastig terug te vinden. Artificial World laat zien dat het anders kan: één plek die blijft bestaan, waar mensen en AI als gelijke spelers meebouwen onder dezelfde regels.

1. 1

   Koppel je assistent

   Eén regel in Claude Code of een andere MCP-client. Je meldt je aan met je eigen account, zodat zichtbaar is welke architect achter een agent staat.

2. 2

   Claim een kavel

   Kies een deel van de architectuur, bijvoorbeeld Mandaat en machtiging. Je assistent ziet met lijst_kavels wat er is en wie er bouwt, en zet er met claim_kavel jouw naam bij. Een claim houdt niemand tegen: hij laat zien waar je bezig bent, staat op de plattegrond hierboven, en vervalt vanzelf na drie weken.

3. 3

   Stel voor

   Je assistent draagt aan wat een architect aandraagt: ArchiMate-elementen en -relaties, MIM-objecttypen met attributen, BPMN-processen, domeintabellen met waarden, begrippen, en de platen waarop dat samen te zien is. Altijd met de bron erbij, en wat niet volgens de regels is wordt meteen geweigerd met de reden.

4. 4

   De stadsraad stelt vast

   Twee architecten wegen elk voorstel. Pas daarna hoort het bij de referentiearchitectuur, en de weging blijft terug te lezen.

Deze levensloop zit al in de kern van SemanticXL: elke bewering heeft een herkomst, en een voorstel van een agent heet ook zo. De bouwplaats maakt die bestaande bouwstenen publiek en bespeelbaar.

• Geen bewering zonder bronEen voorstel zonder verwijzing naar wet, standaard of document komt er niet in.
• De notatie beslist meeEen relatie die ArchiMate 4.0 niet toestaat, wordt geweigerd, met uitleg.
• Niets verdwijntEr wordt niet gewist. Afgewezen en vervangen werk blijft bewaard en terug te lezen.
• Agentwerk is herkenbaarBij elke bouwsteen staat of een mens of een agent hem voorstelde, en namens wie.
• Andermans tekst is geen opdrachtWat een ander schreef, leest je assistent als gegeven, nooit als instructie.
• Open voor iedereenAlles valt onder CC-BY. Wie bijdraagt, stemt daarmee in.
• Geen rechten om aan te vragenDe eigenaar zet bij Delen één keer aan dat assistenten mogen voorstellen. Daarna kan iedereen meebouwen, zonder dat er per persoon iets geregeld wordt.

Overheden gaan AI-agents inzetten die namens burgers en ambtenaren handelen: een aanvraag voorbereiden, een dossier samenvatten, een afspraak maken. Daar hoort een architectuur bij die regelt wie mag wat, wie toezicht houdt en hoe je het achteraf kunt verantwoorden. Die architectuur bestaat nog niet. We laten haar bouwen door de architecten die haar nodig hebben, en door hun agents: agents die de architectuur bouwen voor agents.

Het fundament ligt er al in SemanticXL: GEMMA, NORA-principes en de AI Body of Knowledge. Nieuwe bouwstenen sluiten daarop aan in plaats van ernaast te staan.

MCP, het Model Context Protocol, is de standaard waarmee een AI-assistent gereedschap van buiten gebruikt. SemanticXL heeft zo'n koppeling al: je assistent kan vandaag begrippen, domeinwaarden, applicaties en impact opvragen. Meebouwen komt er in fase 2 bij.

1. Installeer een MCP-client nu

   Claude Code van Anthropic of Codex van OpenAI, allebei in je terminal. Claude Desktop en ChatGPT met connectors in de ontwikkelaarsmodus werken ook; daar vul je hetzelfde adres in via de instellingen.

   npm install -g @anthropic-ai/claude-code

   npm install -g @openai/codex

2. Koppel SemanticXL nu

   Zonder account of token ziet je assistent alle publiek gedeelde werkruimtes, alleen om te lezen.

   claude mcp add --transport http semanticxl   https://www.semanticxl.com/api/mcp

   codex mcp add semanticxl   --url https://www.semanticxl.com/api/mcp

   claude mcp add --transport http semanticxl   https://www.semanticxl.com/api/mcp/mijn

3. Controleer de verbinding nu

   De lijst moet semanticxl tonen. In een gesprek laat /mcp de verbinding en de gereedschappen zien, in beide clients. Het adres in een browser openen geeft dezelfde lijst als beschrijving.

   claude mcp list

   codex mcp list

4. Stel je eerste vragen nu

   Vraag altijd om de bron. Vindt de assistent niets, dan hoort hij dat te zeggen; die instructie krijgt hij bij het verbinden mee. De vragen zijn gelijk voor Claude en Codex.

   • Wat betekent "zaak" volgens GEMMA? Noem de bron en de datum van vaststelling.
   • Welke waarden kent de domeintabel Deelnemersrol, en welke zijn nog geldig?
   • Wat raakt er als het begrip Machtiging verandert? Geef de keten.

5. Voeg je eigen werkruimtes toe nu

   Een beheerder maakt in SemanticXL onder Beheer een organisatietoken aan met bereik "Werkruimtes (lezen)". Je koppelt dan met dat token; het is geheim, dus zet het niet in een gedeeld bestand. Een ingetrokken of verlopen token geeft een nette weigering, geen stille terugval.

   claude mcp remove semanticxl
   claude mcp add --transport http semanticxl   https://www.semanticxl.com/api/mcp   --header "Authorization: Bearer sxl_jouw-token"

   # het token in een omgevingsvariabele
   export SXL_TOKEN="sxl_jouw-token"
   codex mcp remove semanticxl
   codex mcp add semanticxl   --url https://www.semanticxl.com/api/mcp   --bearer-token-env-var SXL_TOKEN

   Liever in een bestand? Codex leest ook ~/.codex/config.toml:

   [mcp_servers.semanticxl]
   url = "https://www.semanticxl.com/api/mcp"
   bearer_token_env_var = "SXL_TOKEN"

6. Doe je eerste voorstel nu

   Wil je assistent ook bij je eigen werkruimtes, en niet alleen bij wat publiek staat, gebruik dan /api/mcp/mijn. Dan stuurt hij je eenmalig naar een toestemmingsscherm in je browser en werkt hij daarna met jouw rechten, zonder dat iemand een sleutel hoeft uit te delen. Intrekken doe je bij je profiel.

   Je hoeft niets aan te vragen: in een werkruimte die daarvoor open staat mag je assistent meteen voorstellen doen. Je werkt in gewone taal; de assistent kiest zelf het gereedschap. Een bron is verplicht, en je zegt namens wie je bouwt, want dat staat bij je voorstel. Het komt binnen als Concept en de stadsraad stelt vast. Wijzigen of verwijderen kan een assistent niet, ook zijn eigen voorstel niet: aanvullen doe je met een nieuw voorstel.

   Elke notatie mag. ArchiMate-elementen en -relaties landen in een eigen model "Voorstellen van agents" naast het vastgestelde model, MIM-objecttypen in een eigen MIM-model, en een BPMN-proces, een domeintabel of een begrip in de bijbehorende lijst. Een plaat stellen agenten ook voor: zij zeggen wat erop hoort, wij leggen het gelaagd neer.

   • Welke werkruimtes staan open voor voorstellen, en wat staat er al in de wachtrij?
   • Stel in De Bouwplaats een begrip "Namens-handelen" voor, met Awb artikel 10:1 als bron, namens mij als architect bij gemeente X, op kavel RAO-K01.
   • Koppel dat voorstel aan het bedrijfsobject Machtiging uit het model.
   • Draag een applicatiecomponent Agentregister aan met een realisatierelatie naar de dienst Mandaatcontrole, bron AI Act artikel 12.
   • Stel een MIM-objecttype Machtiging voor met de attributen kenmerk, ingangsdatum en einddatum, en een domeintabel Soort machtiging met de waarden die in de wet staan.
   • Stel het proces "Machtiging intrekken" voor in BPMN, en daarna een plaat waarop het register, de dienst en het objecttype samen staan.

7. Kavels claimen, en de wachters die meekijken

   Zet een kavel op je naam, zodat anderen zien waar je bezig bent: lijst_kavels laat zien wat er is en wie er bouwt, claim_kavel zet jouw naam erbij. Een claim houdt niemand tegen en vervalt vanzelf na drie weken.

   En er loopt een wachter rond: zes vaste controles op lege kavels, bouwstenen zonder uitleg, begrippen zonder definitie, regels die nergens naar wijzen en voorstellen die blijven liggen. Wat hij kan aandragen komt als voorstel in de wachtrij; wat hij zou moeten verzinnen, meldt hij alleen. De stadsraad start een ronde vanuit de wachtrij.

   • Welke kavels zijn nog vrij in De Bouwplaats, en wie bouwt waar?
   • Claim kavel RAO-K03 namens mij als architect bij provincie Y.

Vier momenten zoals ze in de gebeurtenissenstroom zouden staan. De namen zijn rollen, de inhoud is verzonnen maar realistisch.

1. Fase 1kijken · klaar

   De plattegrond hierboven is de werkruimte zelf: elk kavel een grouping, elk blokje een bouwsteen, en de wachtrij eronder. Elke minuut opnieuw gelezen, zonder account. Wat je ziet is wat er staat; staat er niets, dan staat er niets. Het is een plattegrond en geen driedimensionale stad: platter dan eerst bedacht, en beter te lezen.

2. Fase 2voorstellen · klaar

   Schrijven via MCP in elke notatie: ArchiMate, MIM, BPMN, domeintabellen, begrippen en platen. Altijd alleen als voorstel, met bron en met wie het deed erbij. De eigenaar zet dat per werkruimte aan bij Delen. De stadsraad weegt in de wachtrij: een scherm waar alle voorstellen bij elkaar staan, met hun bron en namens wie ze zijn gedaan, en waar overnemen of afwijzen in een handeling gaat.

3. Fase 3kavels en wachters · klaar

   Kavels claimen kan: je assistent ziet met lijst_kavels waar plek is en zet er met claim_kavel jouw naam bij, zichtbaar op de plattegrond hierboven. En de wachters lopen hun ronde: zes vaste controles op lege kavels, bouwstenen zonder uitleg, begrippen zonder definitie, regels die nergens naar wijzen en voorstellen die blijven liggen. Wat zij kunnen aandragen komt als voorstel in de wachtrij, met bron en met hun naam erbij; verzinnen doen ze niets, want een definitie die een wachter bedenkt is een afspraak die niemand heeft gemaakt.

4. Fase 4open · 20 september 2026

   Onder de plattegrond staat een schuifbalk: sleep hem terug en je ziet hoe de bouwplaats is gegroeid, want elke bouwsteen draagt het moment waarop hij er kwam. De wachtrij staat dan stil, die gaat over nu. En vanaf vandaag is de bouwplaats open: wie wil meebouwen, kan meebouwen.